|
|
|
El la enhavo de n-ro 2(125), SEPTEMBRO 2009
Refreŝigita la 26an de oktobro 2009
|
TITOLPAĜO |
Ne forgesu ludi ! (Saliko) |
|
LA SORĈISTO |
Poemo pri pilgrimanto (Karina MacGill, Stefan MacGill) |
|
ĈU LUDI AŬ NE ? |
Ne forgesu ludi ! (G. Kurucz) Vidu
ĝin sube! |
|
KVINOKVIZO |
pri fiŝkaptado (Stefan MacGill) |
|
KOMPUTILADO |
Komprenu komputilojn kaj
solvu kreucenigmon (Stefan MacGill) |
|
LUME |
Eteta krucenigmeto kaj
pribesta poemo (smg) |
|
LUDE |
En la teatro; rakontas
svisaj infanoj (Monika Molnár) |
|
MENSE-DENSE |
Poemo pri misdirado /
misirado (smg) Vidu
ĝin sube! |
|
EMILERNI |
kaj |
|
|
Reĝeco kaj ĉielo;
konservativeco; bluo en flagoj (Stefan
MacGill) Vidu ĝin sube! |
|
KVIZO-LUDO N-ro 2 |
de Dieter Berndt (DE) Vidu ĝin sube! |
|
EZOPAJ
RESPONDOJ ERICH
von DÄNIKEN |
El
la rusa tradukis Elizabeta Rajtmár (HU)
Vidu ĝin sube! Steluloj de malgrandaj
popoloj: Svislando (Dieter Berndt) |
|
NESTOKESTOJ LUDU! |
por birdoj (Saliko,
FI) per paronimoj (G.Kurucz) |
|
LEĜO DU-NULO-KVAR |
Verkita de Frimpong Ampomah Badu (Aŭstralio) |
|
DORLOTBESTOJ |
en Rusio, Alisa Vinogradova; trad.: Saliko |
|
HOROSKOPO |
Horoskopo helpas (Elizabeta Rajtmár) |
|
ESPERANTO KAJ MI |
Zsófia Kóródy (:Ĵofia Korodi) Vidu
ĝin sube! |
|
COMENIUS |
Comenius-projekto (Zsófia Kóródy) |
|
HUMURO |
el Buletini n-ro 82 (tr.: Imre Szabó, László Huszár) Vidu
ĝin sube! |
|
INTERKULTURA MONDO |
Raporto pri la ĉi-jara
IIK en Pollando (Elena Nadikova, RU) |
|
LINGVA DOKTORO |
Iom pri la uzo de akuzativo
(Geza Kurucz) |
|
EL NIA HISTORIO |
Esperanto en la laborista
movado (Árpád Rátkai, HU) |
|
DEK SES PIEDETOJ |
Rakonteto de Jean Monique Noël (FR) |
|
TUNDRA LUPO |
Kelkaj sciindaĵoj pri
la lupo (Katalin Perczel-Szabó, HU) |
|
VERDA PAĜO |
Kiel eliri el lingva
diskriminacio? (Geza Kurucz) Vidu
ĝin sube! |
|
KOLIBRIDO |
Bildrakonto pri kokido (Ernesto Paaron, tr.: José J. Campos, CU) |
Viajn rimarkigojn, proponojn, sugestojn atendas la
redaktoroj:
S-ro Geza KURUCZ, Hitel
u. 10.fszt.16, H-6000 KECSKEMET, Hungario.
Retadreso: geza@banyai-kkt.sulinet.hu
S-ro
Stefan MacGill, Pannónia u.
30.I.6, H-1136 BUDAPEST, Hungario.
Retadreso:
stefan.macgill@gmail.com
ĈU LUDI AŬ NE ?
„Ne ludu ĉiam! Vi jam ne estas infano”. Oni ofte aŭdas tiun atentigon, averton, kvazaŭ ludo estus malutila aŭ rekte danĝera agado. Plenaĝulo ofte forgesas, kiom li / ŝi povas danki al diversaj ludoj. Dank’ al ludado oni lernas iri, kuri, preni, kapti, ĵeti, grimpi, rampi, kanti, eĉ paroli. Prezentu al vi, kion infaneto ellernus sen ludado.
Ludi estas lerni, alproprigi iun kapablon, sed neniam kun nura imito de la vidita, vidata okazaĵo, sed ĉiam kun la aldono de siaj deziroj kaj fantazio. Sen ili ludi ne estas interese kaj ĝojige. El tio sekvas, ke kion vi lernas per ludo, tio restas en vi firme, ofte neforigeble. Ĉu vi pensis jam pri tio, kial la gepatra lingvo fiksiĝas pli firme kaj kial ĝi havas multe pli da emocioj, nuancoj ol la ceteraj lingvoj, alproprigitaj el libroj en diversaj kursoj aŭ lernejoj? Sendube pro tio, ke vi lernis ĝin ludante kun la gepatroj, gefratoj kaj geamikoj. Oni devas ellerni ne nur vortojn, sed multajn frazeologiajn esprimojn, kiujn laŭvorte traduki en aliajn lingvojn ofte ne eblas, ĉar tie ili ne ĉiam havas la saman sencon.
Mi prenas nur unu ekzemplon. En
esperantista familio, kaj nur tie, povis okazi la sekva epizodo. La patro ludis
kun sia tri-jara filineto, Marinja. Li diris: Marinja, ĉu vi scias, kiu besteto estas la plej fiera?Kato. Ni
provu nian kateton. Voku ĝin! Kaj kiam ĝi alvenis, la patro
demandas: Kiu estas la plej bela? – Miaŭ,
miaŭ –, respondis la kateto. La patro diris: Nu, ĉu vi aŭdis? Ĝi diris: mi aŭ, mi aŭ… Ĝi
ĉiam sin trovas la plej bela, similan al si ĝi ne trovas. Nun demandu
vi, Marinja. Kaj nun ŝi demandas: Kiu
estas la plej saĝa? – Miaŭ, miaŭ…Kiu estas la plej aminda? – Miaŭ,
miaŭ. Ĉu vi vidas, eĉ unu-foje ĝi ne diras, ke „vi aŭ
panjo”, ĉiam „mi aŭ mi aŭ” neniam trovas iun pli belan, ĉarman,
bonan. Marinja respondis: – De nun, kara
kateto, vi havos la nomon: „Viaŭ”.
Geza, Stefan
MENSE
DENSE
Stefan MacGill
Grava estas nia kapo,
cerbon gardas kontraŭ
frapo;
ideujo cerbo estas,
kie niaj pensoj
nestas.
Ĝin necesas
zorge flegi
eniraĵon saĝe
flegi.
Ĝin vi gardu de
ekstremo:
monoton’, ekscesa
premo.
Ĝi putriĝas
pro enuo,
sed krevas ĝi je
superfluo.
Ambaŭ kazoj fuŝ-efikas
ĝis la mens’
subite strikas.
Similas al manĝejo
mava
kun servado
manko-hava.
Rezulte de la pet’
sendita
venas plado ne
mendita!
Kiam tro ŝarĝatas
mensoj
spagetiĝas enaj
pensoj,
Mend’ ĉe fork’
neŭrona vagas…
…mise, trafik-lum’
misagas.
Se tiel pensoj
katapultas
kio en praktik’
rezultas?
Kviz’ – gajnaĵo
mildolara,
jen demando, ŝajne
klara:
„Lingvo Id’, el kiu
fontis?”
Orelo al la cerb’
transpontis,
respondo venis –
katastrofo,
elkrias vi, ke
„Zamenhofo!”
Kion signifas la blua koloro por vi?
Jen kelkaj respondoj. Sendu al ni viajn!
Bluo
= reĝeco kaj ĉielo
Ni ligas la bluan koloron kun la ĉielo
kaj (almenaŭ en Eŭropo) kun reĝeco. Unu teorio por tio diras ke
membroj de reĝaj familioj kutimis esti tre palaj, ĉar ili vivis ĉefe
interne, havis apartajn dietojn, manĝadis per plumbaj teleroj kaj manĝiloj
kiuj – sen ilia scio – estis venenigaj. Plie, ili fariĝis malfortaj pro
malsufiĉa divers- eco en elekto de siaj geedziĝ-partneroj. Do, la
blua koloro de iliaj arterioj (precipe la virinoj) eĉ pli videblis ol tiuj
de normalaj homoj, kiuj tipe devis labori forte kaj longe, ofte sub brilanta
suno. Tiel kreskis la mito de ’blu-sanguloj’, kun supozo ke reĝ-familianoj
vere havas alikoloran sangon ol malreĝaj personoj.
Bluo = konservativeco
En la politiko, la konservativaj partioj
de la dekstro (kiuj subtenas tradicion kaj volas konservi aferojn kiel nun)
uzas la bluan koloron. Same en
Bluo = malfeliĉo
Senti sin blua, signifas esti malĝoja
aŭ deprimita. Tuta muzika stilo nomiĝas ’bluzo’ laŭ la angla
pluralo ’Blues’. Tio naskiĝis en la sudo de Usono en la 30-aj jaroj kaj
restas populara. Ĝi bildigas la malĝojon de sklaviĝintaj aŭ
duarangaj civitanoj en la lukto por rasa egaleco.
|
Ezopaj respondoj En
pratempa Grekio (Helaso/Helenio) vivis Ezopo, mondfama fabloverkisto. Sed li
akiris gloron ne nur per fabloj, multaj laŭdis ankaŭ lian saĝon
kaj eltrovemon. Pri tio atestas la suba okazaĵo. En iu tago la mastro de
Ezopo (Ezopo estis sklavo) ordonis al li: „Preparu al mi la plej bonan manĝaĵon
de la mondo”. Ezopo aĉetis langon,
kuiris kaj surtabligis ĝin. – Ĉu vi kuiris
langon? Pro kio? – demandis la mastro. – Ĉar la lango estas
la plej bona aĵo en la mondo. Ĝi diras veron kaj helpas per siaj
konsiloj. – Kaj nun preparu al mi
manĝaĵon, kiu estas la plej malbona. Ezopo denove aĉetis
kaj kuiris langon por sia mastro. – Ĉu denove lango?
Hieraŭ vi diris al mi, ke ĝi estas la plej bona en la mondo. – Ho jes, sinjora moŝto!
Efektive, la lango estas la plej bona en la mondo, kiam ĝi diras la
veron kaj helpas per konsiloj; sed ĝi estas la plej malbona, kiam ĝi
mensogas, kalumnias aŭ malbenas. El
la rusa tradukis: Elizabeta Rajtmár
Esperanto
kaj mi Zsófia KÓRÓDY Hungara
Esperanto-instruisto, ĉefkunlaboranto de Interkultura Centro Herzberg
(ICH) en Herzberg am Harz – Mi ekkonis Esperanton dum mi estis studento en la filologia fakultato de ELTE-Universitato en Budapeŝto, Hungario. Serĉante studojn pri ĝenerala kaj aplikata lingvistiko mi hazarde trovis interlingvistikon-esperantologion. Tio estis amo je la unua rigardo! Esperanto montris sin al mi alloga, bela kaj logika. Mi rimarkis, ke tiu lingvo ne estas nur iu lingvoprojekto analizebla, analizenda far sciencistoj, sed ekzistas tre interesa komunumo de ĝiaj parolantoj. Post partopreno en mia unua IJK (Veliko Trnovo, BG, 1978) esperanto-movado estas parto de mia profesia kaj privata vivo. Mi fariĝis diplomita lingvo-instruisto de la angla, hungara kaj Esperanto. Por fariĝi pli kaj pli bona en la instruado de fremdaj lingvoj mi serĉis ĉiun eblon por spertiĝi, partopreni metodikajn seminariojn, fini postdiplomajn studojn. Jen listeto de mia agado kiel Espranto-instruisto: someraj kursoj por junularo, preparo de miaj gimnaziaj lernantoj al abiturienta ekzameno, preparo de gejunuloj kaj plenkreskuloj por trapasi ŝtatan lingvan ekzamenon, rektmetodaj (Cseh-metodaj) kursoj por internaciaj grupoj, semajnfinaj intensaj kursoj, rapidkursoj por dubemuloj, trejnkursoj, metodikaj seminarioj por Esperanto-instruantoj, instruistoj, ktp. Por mi ĉiu leciono estas nova defio, nova travivaĵo. Mi instruis kaj instruas en ĉiuj niveloj: de bazlernejo ĝis universitato. Mi spertis ankaŭ, ke ne sufiĉas instrui
Esperanton, ni devas ankaŭ organizi kunvenojn, klubojn, konferencojn,
kongresojn por la parolantoj! En mia unua laborloko ĉe Hungara
Esperanto-Asocio mi fariĝis respondeculo pri tutlandaj instru- kaj
ekzamenaferoj. La posteno estis kreita por mi – do granda defio! Same defia
estis fariĝi vicprezidanto de TEJO, organizi ILEI-konferencon en 1981,
kunorganizi IJK kaj UK en 1983 en Hungario, fariĝi patrino de du gefiloj
kaj ekinstrui Esperanton en hejma medio. La plej novaj taskoj estas laboro en
la estraro de ILEI (Internacia Ligo de Esperantistaj Instruistoj), esti
sekciestro kaj komitatano de la plej granda landa sekcio de ILEI (Asocio de
Germanaj Esperanto-Instruistoj, AGEI), labori kiel rajtigita ekzamenanto por Sed la plej granda ŝanĝo en mia vivo
estis eklabori por Esperanto en Herzb erg am Harz, Germanio: kunkrei tie Pri niaj ofertoj, pri niaj rezultoj, ktp. bonvolu informiĝi ĉe http://ic-herzberg.de kaj http://esperanto-urbo.de
– Kara Sinjoro
Doktoro, mi apenaŭ aŭdas per mia dekstra orelo. – Bedaŭrinde tion kaŭzas la aĝo. – Sed ne provu
kredigi al mi, ke la dekstra orelo estas pli aĝa ol la maldekstra. – Pardonon, ĉu vi povus diri al mi, kiu estas la
transa flanko? – Tiu vid-al-vide! – Nun mi jam vere freneziĝos! De tie ĵus oni
sendis min ĉi tien!
– Sinjoro Tajloro! Ĉi-semajne vi
malfruis en la laboro jam la kvinan fojon. Ĉu vi scias, kion tio
signifas? – Ĉu estas jam vendredo…?
Kiel eliri el lingva
diskriminacio? Scivolulo: Bonvolu helpi min, kara Ĉiosciulo. Ĉefkomputila
moŝto: Tre volonte. Kion vi
ne komprenas, amiketo? S: Hieraŭ
en la klaso mi aŭdis, ke la multlingveco ne plu estas garantiebla,
ĉar ĝi kostas tro multe kaj la ekonomia krizo urĝe postulas
raciajn paŝojn. Ĉ: Sendube,
oni devas ŝpari kaj ne elspezi superflue grandegajn sumojn. S: Ankaŭ
vi trovas, do, justa kaj demokratia, ke unu lingvo estu distingita, levita
super ĉiujn ceterajn. Ĉ: Ĉio
dependas de la lingvo. S: Mi pensis,
ke vi – kiel demokrato – konsideras la lingvojn egalaj, ne distingas inter
ili laŭ tiu aŭ alia propreco. Ĉ: Se temas
pri naciaj, etnaj lingvoj mi vere ne distingas inter ili. Tio estus grava
eraro, ja ili ĉiuj egale bone servas sian komunumon, la uzantojn, kiuj
denaske esprimas sin per ili. S: Vi diras
tion, kion mi opinias kaj pro kio oni priridis min hieraŭ. Kial vi diris
do, ke oni devas ŝpari ankaŭ ĉi-terene? De jaro al jaro oni
spertas, kien kondukas la ŝparado. Pli kaj pli da malgrandaj popoloj
perdas sian lingvon. Ĉ: Fakte,
bedaŭrinda afero, ĉar kun la lingvo parte aŭ tute
perdiĝas ankaŭ la kulturo de la koncerna popolo. S: Kion do
fari, se nek multlingveco, nek unulingveco estas akceptebla? Ĉ: Kontraŭe.
Ili ambaŭ estas akcepteblaj kaj apogendaj. S: Ĉu vi
ne rimarkas, ke vi kontraŭdiras al vi mem? Ĉ: Tute ne! Mi
estas certa pri tio, ke por supernacia komunikado necesas unu lingvo, komuna
por ĉiuj popoloj, sed en vera demokratio tiu lingvo ne povas esti
vivanta nacia lingvo, ĝi povas esti nur neŭtrala pontlingvo, kiu
jam ekzistas, eĉ funkcias jam 122 jarojn, sed oni intence silentas pri
tio. S: Kial?! Ĉ: Ĉar
regnoj kun lingvoj aspirantaj je supernacia uzado, ne volas permesi la aperon
de vera rivalo. Ili tre multe perdus pro tio. Ili trovas do la plej bona
solvo silenti pri la ekzisto de Esperanto, aŭ – se ne ĉiam eblas
prisilenti ĝin – nomi la lingvon mortinta artefarita lingvaĉo,
absolute maltaŭga por supernacia uzo, malgraŭ ke multaj scienculoj
asertas la malon. S: Tio estas
stultaĵo, ĉu ne? Ni devas almenaŭ eksperimente provi ties
enkondukon por supernacia komunikado, kaj protekti per ĝi la naciajn
kulturojn, kaj doni egalecan aliron por ĉiuj nacioj, ĉu grandaj,
ĉu malgrandaj, ĉu riĉaj, ĉu malriĉaj. Ĉ: Vi vidas la
aferon ĝuste. Mi tute konsentas kaj samopinias.
Prizorganto de la rubriko: Dieter Berndt, Germanio Karaj kvizemuloj, jen ni prezentas al vi
la duan parton de nia ĉi-jara kvizo. Mi esperas, ke ankaŭ ĉi-foje
vi trovos plezuron ĉe la ellaborado de la taskoj. Estas ĝojige, ke
pluraj partoprenas jam dum jaroj. Tamen ni atendas, ke venos ankaŭ novaj
legantoj inter la vicoj de kvizemuloj. Amike salutas: Dieter Berndt
|
||||||||||||||||||||||||||||
|
|
Abonu la revuon kaj legu ĝin!